پیش­گفتار

در گذشته، دو بعد تعیین کننده وجود داشت: ماده و انرژی. اما اکنون، بعد سومی نیز ظهور کرده است؛ اطلاعات. این بعد سوم با ظهور فناوری‌های جدید بارزتر شده است. اطلاعات به­طور پیوسته درحال تغییر و همواره در جریان است. معماری در قرون گذشته، برمسائل ثابت تمرکز داشت (مقاومت مواد، تعادل و گرانش). در حالی‌که معماران قرن­هاست که قادرند به موضوعات حجم و انرژی در معماری پاسخ گویند، اما اطلاعات (به­عنوان یک رسانه)، موضوع جدیدی است.

«امروزه اطلاعات از ماده و انرژی، ارزش بیشتری دارد. اطلاعات، بعد سوم هر پدیده‌ای است. اکنون، ساختار دیگر به­صورت یک پدیده ثابت تعریف نمی‌گردد، بلکه به­طور پیوسته درحال تغییر است و در هیئت­های جدیدی ظهور می‌نماید».

امرزوه معماران تحت­تأثیر این عوامل به خلق الگوواره‌های جدیدی با تکیه بر دستاوردهای فناوری ‌ اطلاعات و ارتباطات روی آورده‌اند. با استفاده از قابلیت‌های پدید آمده معماری از پوسته ایستا و ساکن خود رها شده و به جریان سیال اطلاعات در عصر حاضر می‌پیوندد. معماری دیگر یک پوسته ثابت ندارد، فرم بصری و مرئی آن درست مانند آب و هوا دارای تغییرات غیرقابل پیش‌بینی است. دیگر بار معنای بناها تغییریافته و نیاز به معانی جدیدی که فراخور شرایط حاضر جوامع اطلاعاتی باشد، احساس می­گردد. این نیازهای جدید و پویا که طیف گسترده­ای از واکنش­ها را نزد معماران و طراحان داخلی سبب گردیده­، یک معماری متناسب و ساختمانی که این معماری را منعکس می­کند، طلب می‌کند.

کتاب از شش فصل تشکیل شده که به ترتیب عبارت است از:

فصل اول، دگرگونی مفاهیم (تفکر و ایده)

ساختارها و نهادهای اجتماعی در مدت طولانی تکوین‏ خود مراحل رشد و کمال را از سادگی به پیچیدگی، از کوچکی به بزرگی و از تک‏بعدی به چندبعدی طی‏کرده‏اند، به‏طوری‏که امروزه پیشرفت حیرت‏انگیز ارتباطات بیش از پیش، جهان را به واحدی یگانه تبدیل‏ کرده است و باعث شده تا تغییراتی در جغرافیایی جهان و آمایش سرزمین در همه‏ی کشورها در شرف وقوع باشد. دگرگونی فیزیکی ساختارهای فضایی خرد و کلان و نحوه‏ی استفاده از آن‏ها، ساده‏ترین و ملموس‏ترین تحولاتی است که جهش ارتباطی در حوزه‏ی‏ ساخت‏وسازهای فضایی به وجود آورده است. این مفاهیم زمینه‌ساز یک‌سری آرمان‌شهر توسط معماران شد که در این فصل مورد بررسی و مطالعه قرار می‌گیرد.

فصل دوم، دور باطل تغییر رسانه‌ها، روش‌ها، محصولات و تجارب معماری

این بخش به تأثیر رسانه‌های جدید بر معماری تمرکز دارد. جای هیچ پرسشی نیست که ابزارها و انواع رسانه‌های جدیدی که توسعه می‌یابند با هر ساختاری که باشند بر محصولات تأثیر می‌گذارند. بحث مداومی در مورد رسانه‌های جدید، چیستی آن، چگونگی استفاده از آن و نقش آن در شکل‌دهی به آنچه که برای آن تولید شده وجود دارد. هر چند که تعریف این‌که دقیقا چه چیزی رسانه جدید را شکل می‌دهد، مبهم است. اما رسانه مورد استفاده بر محصولات تأثیر می‌گذارد. «مانویچ» در مورد این موضوع با در نظر گرفتن رایانه و انواع مختلف نرم‌افزارها مقالات متعددی نوشته است. اما زمانی‌که بحث در این مورد را آغاز می‌کنیم، این پرسش به یک پرسش عمومی تبدیل می‌شود که می‌توان آن‌را به موضوعات مختلفی بسط داد. ویژگی‌های رسانه جدید-نمایش عددی، مدولار بودن، اتوماسیون، تغییر پذیری و رمزی سازی-که مانویچ در مورد آن سخن گفته است همگی در رسانه جدید معماری ماندگار شده‌اند. در این بخش این موضوعات با تمرکز بر معماری مطرح می‌شود و این پرسش که آیا رسانه جدید با­توجه به ویژگی‌های آن (نمایش عددی، استاندارد سازی، تغییر پذیری، تبدیل کد)، معماری را تغییر داده است یا خیر به ابزارهایی ختم می‌شود که به واسطه آن­ها این تغییر را صورت داده است. تطبیق زبان و مفاهیم در نتیجه این گذار نیز مورد بحث قرار گرفته است. عناوین با­توجه به آثار «پیتر آیزنمن» و «فرانک گه‌ری» به­دلیل رویکردهای متفاوتشان در استفاده از رایانه مورد بحث قرار می‌گیرد.

فصل سوم، معماری و رسانه جدید

از نیمه دوم دهه1990،انقلاب اطلاعات، هم حرفه و هم زمان را تحت نفوذ خود قرار داده است، اما آیا تغییراتی که این انقلاب با خود به همراه می‌آورد یک انقلاب بنیادین در شکل‌ها و عملکردهای معماری به­وجود می‌آورد؟ این پرسشی است که در این فصل در تلاش برای پاسخگوی به آن هستیم. بدین منظور با تعاریف و نظریات مربوط به اطلاعات و آوردن نمونه‌هایی از بناها که  تحت­تأثیر فناوری اطلاعات قرار دارند قصد تبیین این تأثیرات را در حوزه ریخت­شناسی و فرم‌یابی معماری داریم.

فصل چهارم، برازندگی (زیباشناسی عصر دیجیتال)

در فصول پیش از ظهور واژگانی در ارتباط با فعالیت‌های معماری در عصردیجیتال، که باعث ایجاد تغییر جهت و گرایش در فرم و فرایند طراحی معماری شده، بحث کردیم. به همین جهت دیگر نمی‌توان فعالیت‌های صورت گرفته در این نوع معماری (کاربرد فناوری دیجیتال به­عنوان یک رسانه) را بر اساس ایده سنتی زیبایی شناسی (هارمونی، تعادل و…) مورد ارزیابی قرار داد. برازندگی تا حدی ایدۀ جدیدی در معماری است. برخلاف ایدۀ کلاسیک زیبایی، که اهداف را بررسی می‌کند، یک دیدگاه مقدس (غیر قابل تغییر) مبتنی بر هارمونی، و تعامل کامل بود. برازندگی بیشتر صفتی از پیشرفت است، که برای یک پروژه اجازه ماندن در یک ترکیب ناتمام را می‌دهد. نه گونه ثابت و ایدهآلی وجود دارد، و نه تقارن. بیشتر بخش‌ها و سیستم‌های زیرمجموعه پروژه بطور متقابل بر یکدیگر تأثیر می-گذارند. در نهایت کار طراحی بوسیله یک هدف ظریف تنها تنظیم نمی‌شود، بلکه این‌کار با جبرهای چندگانه و اشتیاق‌های هر پروژه صورت می‌گیرد.

در این فصل درباره معنی برازندگی، مفهوم آن، ویژگی‌های آن، شرایط و عوامل پدید آورنده آن‌را مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهیم. این توضیحات مقدمه‌ا‌ی برای فصل بعد خواهد بود که به طور روشمند زمینه تلفیق معماری با رسانه دیجیتال (تحت عنوان کلی فرا معماری) را مورد بررسی قرار می‌دهد.

فصل پنجم، فرا معماری (معماری به عنوان سطح اطلاعاتی نقش‌نگار)

کمی پیش‌تر، باور فضای واقعی معماری توسط درک سه بعد هندسی تعریف می‌شد. اما امروز بعد موضوعی (اطلاعات) نیز به این سه بعد افزوده شده است. امروز انرژی و توده‌گرایی اطلاعات هم به واقعیت تاریخ معماری وارد شده و مصالح و حجم‌های هندسی در یک فضای معماری، با اطلاعات غیر مادی و الکترونیک نیز همراه است. با بررسی بعد اطلاعات در این فصل به یک‌سری ابزارها جهت ایجاد یک تصور فضایی خواهیم رسید.

فصل ششم، تصور فضایی جدید (معماری نمایشی)

در این فصل به تبیین تأثیرات فناوری‌های جدید اطلاعاتی و دیجیتالی بر معماری از طریق کنکاش در مفهوم فضای آن‌ها می‌پردازیم. در فصل پیش، به موضوع  تلفیق معماری با فناوری‌های نوین اطلاعاتی (علوم کاربردی) به حوزه‌های جدیدی از علوم میان رشته‌ای در معماری پرداختیم. این تحولات در زمینه معماری باعث ایجاد یک گفتگوی جدید بین معماری و مخاطب به واسطه تصاویر دیجیتالی (اطلاعات) شده است (فصل پیش ما را به سمت یک‌سری ابزارهای دیجیتال هدایت کرد و در نتیجه با داشتن این ابزارها می‌توانیم اقدام به ارائه یک تصور فضایی جدید نمائیم). ابعاد و عناصر فضاها در هم تنیده‌اند، و دیگر معنای واحد در یک بنا، اذهان مخاطبین را در گیر نمی‌کند، بلکه مخاطبین هستند که مفاهیم را در هم می‌آمیزد و هویت‌های دگردیس شده‌ای از یک فضا را، در ذهنشان خلق می‌کند (به واسطه فضای نمایشی). اهمیت این موضوع از این جهت مهم می‌باشد که فناوری دیجیتال (به­عنوان یک رسانه) ما را وامی‌دارد که تفکر ساختمان‌سازی به مثابه هنر انتزاعی، دیوار به­عنوان بخشی از ترکیب صوری مبتنی بر قوانین هندسی، را متوقف سازیم و به این نکته بیندیشیم که “معماری فقط هنر چگونه اشغال نمودن فضا نیست بلکه خلق موقعیت‌های قابل تغییریست که بتوانند نسبت به تمایلات اجتماعی اساسی از خود انعطاف نشان دهند”. به همین جهت بانفوذ این بعد به معماری، فضایی که به سبب این تاثیر به وجود می‌آید تحت نام فضای محاوره‌ای یا نمایشی (بر مبنای تأثیر متقابل بین فضاهای دیجیتالی و فیزیکی) شناخته می‌شود.